19 Αυγ Κρυοθεραπεία

Η κρυοθεραπεία και συγκεκριμένα η αποτελεσματικότητα της κρυοθεραπείας στην Οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι ένα πεδίο με το οποίο ο Κος Παυλίδης έχει ασχοληθεί κλινικά και ερευνητικά καθώς αποτέλεσε το πεδίο έρευνας της διπλωματικής εργασίας στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Τραύμα και Ορθοπαιδικής του Πανεπιστήμιου του Σαλφορντ.
Η κρυοθεραπεία ή απλά εφαρμογή πάγου είναι μια από τις πιο ευρέα διαδεδομένες θεραπείες τόσο σε τραυματικές όσο και χρόνιες περιπτώσεις.
Είναι όμως μια αποτελεσματική θεραπεία; Σε τι ακριβώς βοηθάει; Ποιος είναι ο μηχανισμός δράσης; Πως και για ποιες παθήσεις θα έπρεπε να χρησιμοποιείται;

Κρυοθεραπεία:
Η χρήση της είναι πολύ συνηθισμένη σε οξεία και χρόνια περιστατικά με πηγές να αναφέρουν την χρήση της από την εποχή του Ιπποκράτη για την αντιμετώπιση του πόνου, της φλεγμονής και του οιδήματος. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι εφαρμογής όπως με συσκευασίες πάγου, θρυμματισμένο πάγο, βύθιση σε κρύο νερό ή ψυκτικό σπρέι. Όλες οι μέθοδοι εφαρμογής έχουν το ίδιο αποτέλεσμα, που είναι η μείωση της θερμοκρασίας στους ιστούς.

Μηχανισμός δράσης:

Ο μηχανισμός δράσης που έχει προταθεί υποστηρίζει πως η κρυοθεραπεία μειώνει τη θερμοκρασία του δέρματος, προκαλώντας αγγειοσυστολή και μείωση της τοπικής ροής αίματος και οιδήματος. Μειώνει τον πόνο, καθώς προκαλεί προσωρινή μείωση της ταχύτητας αγωγής των ερεθισμάτων στα περιφερικά νεύρα (cold induced neuropraxia). Τέλος, αναφέρεται πως μειώνει τη φλεγμονή, αναστέλλοντας τη δραστηριότητα ενζύμων, όπως οι μεταλλοπρωτεϊνάσες, και παράγοντας χημικούς ανταγωνιστές μεσολαβητών της φλεγμονής για να παράσχει ένα αντιφλεγμονώδες αποτέλεσμα.

Αθλητικές κακώσεις:

Η χρήση της κρυοθεραπείας σε αθλητικούς τραυματισμούς αποτελεί ρουτίνα. Όλοι μας έχουμε παρατηρήσει το ιατρικό team να σπεύδει στον τραυματισμένο αθλητή για την εφαρμογή πάγου ή ψυκτικού σπρέι. Ωστόσο η αποτελεσματικότητα της σε οξείς τραυματισμούς και κυρίως αθλητικές κακώσεις έχει αμφισβητηθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της έλλειψης ερευνών.
Έτσι, το 2014 αποσύρθηκε η χρήση πάγου από τις κατευθυντήριες οδηγίες για αθλητικούς τραυματισμούς. Ο λόγος είναι ότι η καταστολή της φλεγμονώδους απόκρισης μπορεί να καθυστερήσει τη επούλωση μετά τον τραυματισμό. Αντ’ αυτού, το πρωτόκολλο RICE (rest/ice/compression/elevation) αντικαταστάθηκε από το Peace and Love για την διαχείριση βλαβών των μαλακών μορίων χωρίς να συμπεριλαμβάνετε η χρήση πάγου. Μια μελέτη από το Πανεπιστήμιο Οτάγκο της Νέας Ζηλανδίας υποστηρίζει πως η κρυοθεραπεία σε οξεία μυϊκή βλάβη έχει μεν αναλγητική επίδραση, αλλά μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα όσον αφορά τη μυϊκή επούλωση και τελικά να καθυστερήσει την αποκατάσταση και επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα! (Mackie, 2015). Σύμφωνα με της κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες για διάστρεμμα αστραγάλου δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η μεμονωμένη χρήση του πάγου μπορεί να αυξήσει τη λειτουργία ή να επιταχύνει την επούλωση από τον τραυματισμό. Ωστόσο, λόγω της αναλγητικής ιδιότητας, ο συνδυασμός κρυοθεραπείας με θεραπευτική άσκηση μπορεί να επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στη λειτουργία του αστραγάλου βραχυπρόθεσμα, επιτρέποντας έτσι τους ασθενείς να εκτελέσουν τις ασκήσεις τους σωστά και να επισπεύσουν την αποκατάσταση (Vuurberg et al., 2018).
Τελικά? Ποιος είναι ο ρόλος της κρυοθεραπείας σε αθλητικές κακώσεις και οξείς τραυματισμούς?
Η μεμονωμένη χρήση πάγου σε οξείς κακώσεις φαίνεται να έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα και ίσως επιβραδύνει την επούλωση και επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα. Ωστόσο, όταν συνδυάζεται με θεραπευτική άσκηση επιφέρει σημαντικές βελτιώσεις στη λειτουργία του αστραγάλου και μπορεί να οδηγήσει στην ταχύτερη αποκατάσταση.

Κρυοθεραπεία και Οστεοαρθρίτιδα:

Η οστεοαρθρίτιδα από την άλλη, ως χρόνια εκφυλιστική πάθηση, διαφέρει πολύ. Είναι μια από τις πλέον διαδεδομένες χρόνιες παθήσεις και κύρια αιτία αναπηρίας και πόνου, προκαλώντας σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και λειτουργικότητα ασθενών. Ενδεικτικά, η οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι η αίτια του 98% των αρθροπλαστικών επεμβάσεων στην άρθρωση. Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν τον πόνο, οίδημα και δυσκαμψία που μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τη λειτουργικότητα αλλά και δραστηριότητες της καθημερινής ζωής.
Φλεγμονή παρατηρείται και εδώ, διαφέρει πολύ όμως με την περίπτωση του οξύ τραυματισμού. Στην πρώτη περίπτωση η φλεγμονή αποτελεί την φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού στο τραύμα που σκοπεύει στην επούλωση των τραυματισμένων ιστών. Άρα οποιαδήποτε απόπειρα να καταστείλουμε αυτήν την φυσιολογική λειτουργία ίσως αυξήσει τον χρόνο επουλώσεις και θεραπείας. Σε αντίθεση, στην οστεοαρθρίτιδα παρατηρείτε παρουσία χρόνιας, χαμηλού βαθμού, φλεγμονής λόγο τραύματος ή καταπόνησης της άρθρωσης η οποία συμβάλει στον εκφυλισμό και εξέλιξη της πάθησης με τον χρόνο. Έτσι, παρατηρούμε πως αυτοί οι παράγοντες δικαιολογούν τη χρήση της κρυοθεραπείας για την οστεοαρθρίτιδα, καθώς θέλουμε να περιορίσουμε τις επιβλαβείς παρενέργειες της χρόνιας φλεγμονής.
Ο σκοπός της ερευνάς μας ήταν να απαντήσουμε την απλή ερώτηση: Είναι αποτελεσματική η κρυοθεραπεία για τη βελτίωση της κλινικής εικόνας σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος και ποιος είναι ο ρόλος της στην διαχείριση αυτών των περιστατικών;
Σχετικά με το σύμπτωμα του πόνου, όλες οι μελέτες έδειξαν σημαντική βελτίωση με την κρυοθεραπεία. Ωστόσο η αναλγητική της επίδραση φαίνεται να είναι βραχυπρόθεσμη. Σχετικά με το εύρος κίνησης και την δυσκαμψία, όταν χορηγείτε μεμονωμένα η κρυοθεραπεία φαίνεται να μην είναι αποτελεσματική, σε συνδυασμό όμως με την θεραπευτική άσκηση επιφέρει σημαντική βελτίωση. Επίσης, βελτίωση σημειώθηκε σχετικά με την μυϊκή δύναμη και λειτουργικότητα όταν ο κρυοθεραπεία χορηγήθηκε μόνη της ή μαζί με ασκήσεις.
Παράμετροι εφαρμογής:
Κάθε πόσο και για πόση ώρα να βάζω πάγο;
Όπως κάθε θεραπεία, έτσι και η κρυοθεραπεία πρέπει να εφαρμόζεται με μία συγκεκριμένη δοσολογία σχετικά με την συχνότητα, χρόνο εφαρμογής κλπ. Δυστυχώς λόγο έλλειψης ερευνητικών μελετών που συγκρίνουν μεταξύ των διαφόρων παραμέτρων, οι βέλτιστες παράμετροι εφαρμογής δεν μπορούν να εκτιμηθούν. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία και τη κλινική εμπειρία, προτείνεται εφαρμογή για 10-15 λεπτά (και όχι περισσότερο από 20 λεπτά, καθώς μπορεί να προκαλέσει αντιδραστική διαστολή των αιμοφόρων αγγείων). Προτείνονται 3-5 εφαρμογές την ημέρα συνολικής διάρκειάς έξι εβδομάδων για την επίτευξη σημαντικών διαφορών σε συνδυασμό πάντα με ένα εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας στο οποίο τον πιο σημαντικό ρόλο κατέχει η θεραπευτική άσκηση!

Τελικά? Ποιος είναι ο ρόλος της κρυοθεραπείας σε χρόνιες μυοσκελετικές παθήσεις και συγκεκριμένα την οστεοαρθρίτιδα γόνατος;
Η κρυοθεραπεία είναι μια ασφαλής θεραπεία για ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα ισχυρό αναλγητικό που θα δώσει ένα παράθυρο ευκαιρίας στον ασθενή να κάνει τις ασκήσεις του, να ακολουθήσει το πλάνο θεραπείας αλλά και να παραμείνει σωματικά ενεργός κάτι το οποίο θα βελτιώσει μακροπρόθεσμα την λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής του.

!Σημείωση: Ο σκοπός του άρθρου δεν είναι να διαγνώσει αλλά αποκλειστικά να ενημερώσει. Σε κάθε περίπτωση οι ασθενείς πρέπει να επισκεφτούν τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας για να τους συμβουλέψει για τα συμπτώματά τους!

Παραθέτουμε λίστα με κάθε βιβλιογραφική πηγή που χρησιμοποιήθηκε στην συγγραφή του άρθρου:

Algafly AA, George KP. The effect of cryotherapy on nerve conduction velocity, pain threshold and pain tolerance. British journal of sports medicine 2007;41(6):365-9. doi:10.1136/bjsm.2006.031237
Bangkokpost (2019). Brazil’s Neymar out of Copa America after tearing ankle ligament. IMAGE. https://www.bangkokpost.com/world/1690432/brazils-neymar-out-of-copa-america-after-tearing-ankle-ligament
Bleakley C, McDonough S, MacAuley, D. The use of ice in the treatment of acute soft-tissue injury: a systematic review of randomized controlled trials. The American journal of sports medicine 2004;32(1), 251-261. doi:10.1177/0363546503260757
Brosseau L, Yonge K, Welch V, et al. Thermotherapy for treatment of osteoarthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2003;(4). doi:10.1002/14651858.CD004522
Demoulin C, Vanderthommen M. Cryotherapy in rheumatic diseases. Joint Bone Spine 2012;2(79), 117-118. doi:10.1016/j.jbspin.2011.09.016
Dubois B., and Esculier J., (2020). Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. IMAGE. British Journal of Sports Medicine 2020;54:72-73. https://bjsm.bmj.com/content/54/2/72.citation-tools
Farion KJ, Splinter KL, Newhook K. The effect of vapocoolant spray on pain due to intravenous cannulation in children: a randomized controlled trial. Canadian Medical Association Journal 2008;179(1), 31-36. doi:10.1503/cmaj.070874
Farion KJ, Splinter KL, Newhook K. The effect of vapocoolant spray on pain due to intravenous cannulation in children: a randomized controlled trial. Canadian Medical Association Journal 2008;179(1), 31-36. doi:10.1503/cmaj.070874
Galiuto L. The use of cryotherapy in acute sports injuries. Annals of Sports Medicine and Research 2016;3(2), 1060.
Mackie E. To Cool or not to Cool, that is the Question: A narrative synthesis of the Literature for the use of Cryotherapy for the Management of Acute Soft Tissue Injury [Master]. University of Otago, Dunedin New Zealand 2015.
Marty M, Hilliquin P, Rozenberg S, et al. Validation of the KOFUS (knee osteoarthritis flare-ups score). Joint Bone Spine 2009;76(3), 268-272. doi:10.1016/j.jbspin.2008.07.018
Mirkin G. Dr. Gabe Mirkin on Health, Fitness and Nutrition. | Why Ice Delays Recovery 2014. https://www.drmirkin.com/fitness/why-ice-delays-recovery.html
Vuurberg, G., Hoorntje, A., Wink, L. M., Van Der Doelen, B. F., Van Den Bekerom, M. P., Dekker, R., … & Kerkhoffs, G. M. (2018). Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. British journal of sports medicine, 52(15), 956-956.